«تاریخ بزرگ» یک رشته‌ی دانشگاهی نسبتاً نوظهور است. پیدایش تاریخ بزرگ را می‌توان ادامه‌ی سنت علمی «کیهان شناسی تکاملی» به‌حساب آورد. هر دو رشته تلاش می‌کنند با استفاده از داده‌های علمی، پیدایش و پیچیده‌شدن جهان را توضیح دهند. با این تفاوت که در تاریخ بزرگ، «انسان» هم به لیست موضوعات مورد مطالعه اضافه شده و از قضا بخش مهم و فربه‌ای از ادبیات این علم را تشکیل می‌دهد.

 

به همین دلیل، تاریخ بزرگ محصول همکاری دانشمندان علوم محض و علوم اجتماعی است و به این اعتبار می‌توان آن را یکی از میان‌رشته‌ای‌ترین رشته‌‌های دانشگاهی به حساب آورد. برخی از مهم‌ترین شاخه‌های علمی که در شکل‌گیری و گسترش تاریخ بزرگ سهیم هستند به این قرارند: فیزیک، شیمی، کیهان‌شناسی، نجوم، زمین‌شناسی، زیست‌شناسی، اقلیم‌شناسی، مطالعات آب و هوا، دیرینه‌شناسی، دیرین‌انسان‌شناسی، انسان‌شناسی، باستان‌شناسی، جمعیت‌شناسی، جامعه‌شناسی، اقتصاد، علوم سیاسی، روان‌شناسی و مطالعات شبکه و مطالعات سیستم‌های پیچیده.

 

علم تاریخ بزرگ روایتی یکپارچه و منسجم از تاریخ ۱۳.۸ میلیارد ساله‌ی جهان، از ابتدا (از بیگ بنگ) تا امروز‌ در اختیار ما قرار می‌دهد. به این اعتبار می‌توان گفت تاریخ بزرگ دارای رویکرد«تاریخ کلان» (macro- history) است. رویکرد کلان به تاریخ، اصولا بیش از پرداختن به جزئیات تاریخی، علاقه‌مند به کشف و شناخت الگوها و روندهای کلان و جهان‌شمول تاریخی است. به همین دلیل در تاریخ بزرگ هم کمتر با جزئیات تاریخی سروکار داریم و در عوض، موضوع بیشتر یافتن روابط علی و معلولی بسیار پهن‌دامنه، مکانیزم‌های جهان شمولِ تغییر و پیچیدگی و تحولاتی است که جهان را از بیگ بنگ به دنیای امروز رسانده‌اند.

 

مطالعات «پیچیدگی» سهم قابل توجهی در شکل‌گیری روایت طولانی، یکپارچه و منسجم تاریخ بزرگ دارد. کل روایت تاریخ بزرگ بر مبنای این نظریه ساخته شده که جهان از سادگی به سمت پیچیدگی در حال حرکت است. تاریخ بزرگ به چندین «آستانه‌ی پیچیدگی» اشاره می‌کند‌؛ زمان‌هایی که پیچیدگی جهان از یک سطح به سطح جدید (پیچیده‌تر شدن) گذار کرده است. دانشمندان تاریخ بزرگ با استفاده از داده‌های علمی، به تشریح دلایل شکل‌گیری این آستانه‌ها می‌پردازد. برخی از مهم‌ترین آستانه‌های پیچیدگی این‌ها هستند: بیگ بنگ، پیدایش ستاره‌ها، پیدایش عناصر شیمیایی جدید و پیدایش سیاره‌ها، پیدایش حیات، پیچیده‌شدن گونه‌های حیات، پیدایش انسان، پیدایش تمدن، پیچیده‌شدن تمدن‌ها، و در نهایت رسیدن به انقلاب صنعتی و ظهور دنیای پیچیده‌ی امروز.

 

به‌جز دانشگاه، تاریخ بزرگ در بسیاری از دبیرستان‌های جهان هم تدریس می‌شود. در برخی از این دبیرستان‌ها، دوره‌ی تاریخ بزرگ جایگزین دروس متداول تاریخ شده است. گسترش تاریخ بزرگ در جامعه بیش از همه مدیون تلاش‌های پروفسور دیوید کریستین از دانشگاه مک کوئری در استرالیا است. پروفسور کریستین با حمایت بیل گیتس پروژه‌ای برای ترویج تاریخ بزرگ با نام «پروژه تاریخ بزرگ» راه‌اندازی کرده‌ است و با کمک علاقه‌مندان از سراسر جهان، مدارس تاریخ بزرگ بسياري در سراسر جهان راه‌اندازی شده‌اند‌. نشنال جئوگرافیک فارسی نيز در نظر دارد با همکاری «پروژه‌ی تاریخ بزرگ» و دانشگاه مک کوئری، یک «مدرسه‌ی تاریخ بزرگ» راه‌اندازی كند که میزبان این دوره، حسین مدنی انسان شناس، خواهند بود.

به زودی در حساب کاربری اینستاگرم مجله نشنال جئوگرافیک فارسی به آدرس @NGMFarsi اطلاع‌رسانی‌های مربوط به جلسات معرفی دوره‌ی «تاریخ بزرگ» منتشر خواهد شد.