اگر در زمان سفر دریایی زائران از شهر پلیموت، انگلستان، به آمریکای شمالی پلاستیک اختراع شده بود – و کشتی می‌فلاور پر از بطری‌های پلاستیکی آب و اسنک‌هایی با بسته‌بندی پلاستیکی بود – زباله‌های پلاستیکی‌شان احتمالا هنوز هم، یعنی چهار قرن بعد، موجود بود.

اگر این زائران مانند آدم‌های امروزی بودند و خیلی راحت بطری‌های خالی و بسته‌بندی غذا‌هایشان را از کشتی بیرون می‌انداختند، امواج اقیانوس اطلس و نور خورشید تمام آن پلاستیک‌ها را به ذرات کوچک‌تر تقسیم می‌کردند و ممکن بود آن ذرات تا امروز هم در اقیانوس‌های جهان شناور باشند، سموم بیشتری را جذب کنند و آن‌ها را به سایر سموم خود بیفزایند و منتظر بمانند تا یک ماهی یا صدف بیچاره، و درنهایت یکی از ما، آن‌ها را بخوریم.

 

من در سفر به پلیموث با قطار از امتداد سواحل جنوب انگلیس گذشتم و با خود فکر کردم باید خدا را شکر کنیم که زائران پلاستیک نداشتند. داشتم می‌رفتم با مردی ملاقات کنم که قرار بود درباره‎ی آلودگی ایجاد‌شده با پلاستیک، به‌خصوص در اقیانوس، توضیحاتی برایم بدهد.

 

چون پلاستیک تا اواخر قرن ۱۹ اختراع نشد، و تولید آن در حقیقت حدود سال ۱۹۵۰ به راه افتاد، حال تنها ۸/۳ میلیارد تن از این ماده روی دستمان مانده است. و از آن مقدار، بیش از ۶/۳ میلیارد تن به پسماند تبدیل شده است. و از آن پسماند، مقداری سرسام‌آور – ۵/۷ میلیارد تن – هرگز به سطل زباله‎ی بازیافتی راه پیدا نکرد. این رقم حیرت‌آور نتیجه‎ی مطالعه‎ی دانشمندان در سال ۲۰۱۷ بود.

 

هیچ‌کس نمی‌داند چه مقداری پلاستیک بازیافت‌نشده وارد اقیانوس، یعنی مخزن نهایی تمام زباله‌های کره‎ی زمین، می‌شود. در سال ۲۰۱۵، جِنا جَمبِک، استاد مهندسی دانشگاه جورجیا، با یک برآورد تقریبی نظر همه را جلب کرد: بین ۴/۸ و ۱۲/۷ میلیون تن در سال تنها از نواحی ساحلی وارد آب‌ها می‌شوند. طبق اظهارات او و همکارانش، بخش عمده‌ی این ضایعات از کشتی‌ها درون آب ریخته نمی‎شوند، بلکه با بی‌توجهی در خشکی یا در رودخانه‌ها، به‌خصوص در قاره‌ی آسیا، انداخته می‌شوند. بعد توسط باد یا آب وارد دریا‌ها می‌شوند. جمبک می‌گوید ۱۵ کیسه‎ی پلاستیکی پر از زباله‌های پلاستیکی را مجسم کنید که روی متر به متر خطوط ساحلی جا‌های مختلف دنیا قرار گرفته باشند؛ که تقریبا هشت میلیون تن می‌شود، و این متوسط برآوردِ حجمی از زباله است که توسط ما هر ساله وارد اقیانوس‌ها می‌شود. معلوم نیست چقدر طول می‌کشد تا آن پلاستیک‌ها به‌طور کامل تجزیه شده و به مولکول‌های تشکیل‌‌دهنده‌شان تبدیل شوند. طبق برآورد‌ها، بین ۴۵۰ سال تا هرگز.

 

درضمن، پلاستیک‌های داخل اقیانوس هر ساله جان میلیون‌ها جانور دریازی را می‌گیرند. نزدیک به ۷۰۰ گونه، ازجمله گونه‌های در معرض خطر، تحت تاثیر آن قرار گرفته‌اند. آسیب‌های واردشده به بعضی‌ از آن‌ها به‌وضوح مشخص است؛ میان تور‌های ماهی‌گیریِ رها‌شده یا بسته‌بندی‌های پلاستیکیِ حلقه‌ای قوطی‌های نوشیدنی شش‎تاییِ دورانداخته‎شده خفه شده‌اند. تعدادشان احتمالا بالا‌تر از این است، اما دیده نمی‌شوند. انواع گونه‌های دریازی در اندازه‌های مختلف، از زئوپلانکتون‌ها گرفته تا نهنگ‌ها، حالا خرده‌‎پلاستیک‌ها، ذرات کوچک‎تر از پنج میلی‌متر، را می‎خورند. من در جزیره‎ی هاوایی، موسوم به بیگ آیلند، در یکی از سواحلی که هیچ جاده‎ی آسفالتی به آن منتهی نمی‌شود، و ظاهرا باید بکر و دست‌نخورده باشد،تا مچ پا در خرده‌پلاستیک‌ها فرو رفتم. تازه فهمیدم چرا دانشمندان پلاستیک موجود در اقیانوس را یک فاجعه‌ی فراگیر می‌دانند و به آن به اندازه‎ی تغییرات آب‌وهوایی اهمیت می‌دهند. در اجلاس جهانی دسامبر سال گذشته در شهر نایروبی، رئیس برنامه‎ی محیط زیست سازمان ملل متحد درباره‎ی « آخر‌الزمان اقیانوس» سخن گفت.

 

برای مطالعه ادامه این مطلب می‌توانید به شماره ۶۶ مجله نشنال جئوگرافیک فارسی مراجعه کنید.